close
تبلیغات در اینترنت
کوتاه درباره جبر و اختیار در منابع اسلامی (۲)-نقد نظریه ی تفویض

تبلیغات

ما را دنبال کنید

جستجوگر

آمارگیر

  • :: آمار مطالب
  • کل مطالب : 585
  • کل نظرات : 57
  • :: آمار کاربران
  • افراد آنلاين : 2
  • تعداد اعضا : 46
  • :: آمار بازديد
  • بازديد امروز : 38
  • بازديد ديروز : 28
  • بازديد کننده امروز : 24
  • بازديد کننده ديروز : 15
  • گوگل امروز : 1
  • گوگل ديروز: 2
  • بازديد هفته : 254
  • بازديد ماه : 913
  • بازديد سال : 1,210
  • بازديد کلي : 211,756
  • :: اطلاعات شما
  • آي پي : 54.80.7.173
  • مرورگر :
  • سيستم عامل :

تبلیغات

پخش کننده

پخش تصادفی بیش از ۵۰۰ دقیقه موسیقی سنتی ایرانی

786

جداکننده

 

در تفسير اختيار، سه ديدگاه مطرح شده است كه عبارتند از:
۱. ديدگاه تفويض
۲. ديدگاه كسب 
۳. ديدگاه امر بين الأمرين.

اينك به بررسي اين سه ديدگاه ميپردازيم:
۱. نظرية تفويض حاصل اين نظريه اين است كه فعل اختياري انسان فقط توسط او پديد ميآيد و مخلوق خداوند نيست. انتساب فعل انسان به خداوند انتساب حقيقي نيست، بلكه بدين جهت است كه خداوند انسان را آفريده و به او قدرت انجام فعل را عطا كرده است، ولي در انجام يا ترك فعل او دخالتي ندارد، يعني فعل انسان از نظر تكويني به خود او واگذار شده است.

دلايلي كه قاضي عبدالجبار معتزلي بر اين نظريه اقامه كرده عبارتند از:
۱. فعل انسان تابع قصد و اراده او است، آنچه كه اراده كند، انجام ميدهد، و آنچه كه اراده نكند انجام نميدهد، بنابراين انسان، خود پديد آورندة فعل خويش است، و خداوند آن را در انسان نيافريده است.[۷]

۲. نميتوان خداوند را خالق افعال بشر دانست، زيرا در افعال بشر ظلم و ستم وجود دارد، و خداوند از ظلم و ستم منزه است.[۸]

۳. آيات قرآن نيز بيانگر اين است كه خداوند آفريدگار فعل انسان نيست، زيرا مطابق اين آيات آنچه را خداوند ميآفريند نيكو است «الذي احسن كل شيء خلقه» و داراي اتقان است «الذي اتقن كل شيء» در حالي كه ميان افعال بشر كارهاي ناپسند و غير متقن يافت ميشود، پس خداوند فاعل و خالق اين افعال نيست.

قرآن كريم فرموده است: «فَمَنْ شاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شاءَ فَلْيَكْفُرْ؛ يعني امر ايمان و كفر به مشيت و خواست انسان واگذار شده است.[۹] و آيات ديگري كه به گونههاي مختلف، بيانگر اين مطلب ميباشند.

نقد و بررسي 
۱. از ادلة ياد شده بيش از اين استفاده نميشود كه فعل انسان حقيقتاً به خود او مستند است، و او فاعل حقيقي فعل خويش است، و از روي اختيار و اراده آن را انجام ميدهد، اما اين كه فعل او مخلوق خداوند نيست، از دلايل قبل به دست نميآيد، زيرا حسن و قبح گاهي تكويني و حقيقي است و گاهي اعتباري و انتزاعي، از نظر تكويني هر چه در اين عالم تحقق مييابد، داراي صفت حسن است، و آية «الذي احسن كل شيء‌خلقه» بيانگر همين مطلب است.

و از نظر اعتباري حسن و قبح پس از تحقق فعل و در مقايسه با احكام عقلي و شرعي انتزاع ميشود، و اين حسن و قبح منتسب به انسان است كه گزينش او منشأ مطابقت يا عدم مطابقت فعل با احكام عقلي و شرعي گرديده است، اما اين كه قصد و انگيزه انسان در فعل او مؤثر است يا ايمان و كفر به مشيت و انتخاب او واگذار شده است، بر استقلال انسان در انجام فعلش و نفي مخلوق بودن فعل از جانب خداوند دلالت ندارد.

۲. تفويض نوعي ثنوي گرايي است و با اصل توحيد در خالقيت و تدبير منافات دارد. صدر المتألهين پس از نقل نظرية تفويض و انگيزة آن، كه دفاع از اصل عدل و تنزيه خداوند است، آن را مورد انتقاد قرار داده و چنين گفته است: «آنان از اين مطلب غفلت كردهاند كه لازمة نظريه آنان اثبات شريكهاي بسيار براي خداوند است. ترديدي نيست كه اعتقاد به اين كه افراد بشر خالق افعال خويشاند، بدتر از اعتقاد به اين است كه بتها و ستارگان شفيعان درگاه الهياند».[۱۰]

بدين جهت است كه در روايات از قدريه (نافيان قدر الهي در افعال اختياري = مفوضه) به مجوس امت اسلامي تعبير شده است، چنان كه صدوق در ثواب الاعمال از علي ـ عليه السلام ـ روايت كرده كه فرمود: «لكل امة مجوس، و مجوس هذه الأمة الذين يقولون لا قدر.»[۱۱]

اشكال ديگري كه بر اين نظريه وارد است، اين است كه با عموميت قدرت و مالكيت مطلقة الهي منافات دارد، در احاديثي كه از ائمه طاهرين ـ عليهم السلام ـ در ابطال نظرية تفويض، روايت شده، ‌اين اشكال مكرراً يادآوري شده است، چنان كه در حديثي كه امام صادق ـ عليه السلام ـ از پيامبر ـ صلّي الله عليه و آله ـ روايت كرده، آمده است: «من زعم أن الخير والشر بغير مشية الله فقد أخرج الله عن سلطانه.»[۱۲]

و در حديث ديگري از امام باقر ـ عليه السلام ـ روايت شده كه خطاب به حسن بصري فرمود: «اياك أن تقول بالتفويض فإن الله عزوجل لم يفوض الامر الي خلقه وهناً منه و ضعفاً».[۱۳] و از امام صادق ـ عليه السلام ـ روايت شده كه فرمود: «إن القدرية مجوس هذه الأمة و هم الذين أرادوا أن يصفوا الله بعدله فأخرجوه من سلطانه».[۱۴]

این مطلب را به برکت خان گسترده امام حسین ع در همین محرم الحرام به اتمام خواهم رساند. ان شالله.با سپاس. هادی فرهنگ دوست

[۷] . شرح الاصول الخمسة، ص ۲۲۶. 
[۸] . همان، ص ۲۳۱. 
[۹] . همان، ص ۲۳۹-۲۴۳.
[۱۰] . اسفار، ج ۶، ص ۳۷۰. 
[۱۱] . بحار الانوار، ج ۵، ص ۱۲۰، روايت ۵۸.
[۱۲] . صدوق توحيد، باب نفي الجبر و التفويض، روايت ۲.
[۱۳] . طبرسي، احتجاج، ص ۳۲۷.
[۱۴] . صدوق توحيد، باب القضاء و القدر.

برچسب ها

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی

نظرات ارسال شده

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

پخش کننده

786

جداکننده


افزونه های کمکی

اگر مرورگر شما دارای افزونه های کافی برای نمایش امکانات صوتی و نمایشی این وبلاگ نیست.برای این منظور افزونه های زیر را دریافت و نصب کنید
Adobe Flash Player For:

Version:29.0.0.140 pass:soft98.ir

Adobe Flash Player For:

Version:29.0.0.140 pass:soft98.ir

تبادل لگو

وبلاگ شخصی هادی فرهنگ دوست
لوگوی ما برای تبادل لوگو





رتبه الکسا

عضویت سریع

نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد