close
تبلیغات در اینترنت
کوتاه درباره جبر و اختیار در منابع اسلامی (۳)- نقد نظریه کسب

تبلیغات

ما را دنبال کنید

جستجوگر

آمارگیر

  • :: آمار مطالب
  • کل مطالب : 585
  • کل نظرات : 57
  • :: آمار کاربران
  • افراد آنلاين : 2
  • تعداد اعضا : 46
  • :: آمار بازديد
  • بازديد امروز : 65
  • بازديد ديروز : 36
  • بازديد کننده امروز : 23
  • بازديد کننده ديروز : 11
  • گوگل امروز : 2
  • گوگل ديروز: 0
  • بازديد هفته : 101
  • بازديد ماه : 760
  • بازديد سال : 1,057
  • بازديد کلي : 211,603
  • :: اطلاعات شما
  • آي پي : 54.224.2.123
  • مرورگر :
  • سيستم عامل :

تبلیغات

پخش کننده

پخش تصادفی بیش از ۵۰۰ دقیقه موسیقی سنتی ایرانی

786

جداکننده

 

۲. نظرية كسب اكثريت متكلمان اشعري بر اين عقيده اند كه افعال انسان فقط به قدرت خداوند تحقق مييابد و قدرت و اختيار انسان در تحقق افعال او هيچ گونه تأثيري ندارد. مؤلف مواقف گفته است: «إن افعال العباد الإختياريه واقعة بقدر الله سبحانه و تعالي وحدها».[۱۵]

افعال اختياري انسان فقط به قدرت خداوند واقع ميشوند. مهمترين انگيزة آنان بر طرح اين نظريه دفاع از اصل توحيد درخالقيت بوده است. در اين جا اين اشكال مطرح ميشود كه هرگاه افعال اختياري انسان فقط مخلوق و معلول قدرت خداوند است و قدرت و ارادة انسان در تحقق آن تأثيري ندارد، او فاعل مجبور خواهد بود، و حال آن كه اشاعره نظرية جبر را مردود دانسته، ‌انسان را فاعل مختار ميدانند.

اشاعره براي رهايي از اين تنگنا و توجيه اختيار انسان و اين كه قدرت و ارادة او به گونهاي با افعال اختياري وي ارتباط دارد، نظرية «كسب» را مطرح نمودهاند. چنان كه تفتازاني گفته است: «فاعل مختار بودن انسان معنايي جز اين ندارد كه او با قصد و اراده، افعال خود را ايجاد ميكند، و از طرفي، خداوند فاعل مستقل همه چيز و از جمله افعال انسان است، و روشن است كه دو قدرت مستقل به يك فعل تعلق نميگيرد. براي رهايي از اين بن بست چاره اي جز اين نيست كه بگوييم خداوند خالق فعل انسان، و انسان كاسب آن است».[۱۶]

تفسير كسب متكلمان اشعري در تفسير «كسب» نظريات مختلفي ابراز نموده اند، ولي مشهورترين آنها اين است كه «مقارنت ايجاد فعل از جانب خداوند با قدرت و اختيار انسان ـ كه آن نيز مخلوق خداوند است ـ «كسب» ناميده ميشود و مقارنت ياد شده از قبيل مقارنت تأثيري نيست، يعني قدرت و اختيار انسان در تحقق فعل او دخالت ندارد، بلكه از قبيل مقارنت ظرف و مظروف، و حال و محل است. چنان كه مير سيد شريف گرگاني و فاضل قوشچي گفتهاند: «و المراد بكسبه اياه مقارنته لقدرته و ارادته من غير ان يكون هناك معه تأثير او مدخل في وجوده سوي كونه محلا له؛[۱۷]
مراد از اين كه انسان فعل خود را كسب ميكند اين است كه قدرت وارادة او به وقوع فعل تقارن دارد، بدون اين كه قدرت او در وجود فعل تأثيري داشته باشد، جز اين كه انسان محل وقوع فعل است».

نظرية كسب نه تنها از طرف مخالفان اشاعره (متكلمان عدليه) مورد نقد قرار گرفته و ابطال گرديده است، بلكه برخي از محققان اشاعره نيز آن را كافي در حل مشكل جبر ندانستهاند، چنان كه احمد امين مصري آن را تعبير جديدي از نظرية جبر دانسته و گفته است: 

«و هو ـ كما تري ـ لا يقدم في الموضوع و لايؤخر، فهو شكل جديد في التعبير عن الجبر؛[۱۸] اين نظريه موضوع را تغيير نميدهد، بلكه تعبير جديدي از جبر است.»

شيخ شلتوت نيز در نقد نظرية كسب گفته است:
«تفسير كسب به تقارن عادي ميان فعل و قدرت انسان بدون آن كه قدرت او در تحقق فعل تأثيري داشته باشد، علاوه بر اين كه با اصطلاح لغوي و قرآني آن همآهنگ نيست، از عهدة توجيه مسأله تكليف و اصل عدل الهي و مسؤوليت انسان بر نميآيد، زيرا مقارنت مزبور، نتيجة ايجاد فعل توسط خداوند در ظرف قدرت انسان است، نه مقدور و مخلوق انسان، تا اين كه مصحح نسبت فعل به انسان باشد، و فعل همان گونه كه با قدرت انسان مقارنت دارد، با سمع و بصر وعلم او نيز مقارن است، در اين صورت قدرت چه امتيازي دارد كه مقارنت فعل با آن موجب نسبت دادن فعل به انسان شناخته شود؟!»[۱۹]


هادی فرهنگ دوست .با سپاس. 

پ.ن


۱۵. شرح المواقف، ج ۸، ص ۱۴۶.
۱۶. شرح العقائد النسفية، ص ۱۱۵-۱۱۷. 
۱۷. شرح المواقف، ج ۸، ص ۱۴۶؛‌شرح تجريد العقائد، ص ۴۴۵.
۱۸. ضحي الاسلام، ج ۳، ص ۵۷.
۱۹. بحوث في الملل و النحل، ج ۲، ص ۱۵۳، به نقل از تفسبر القرآن الكريم، تأليف شيخ شلتوت، ص ۲۴۰-۲۴۲.

 

برچسب ها

ارسال نظر

نام
ایمیل (منتشر نمی‌شود) (لازم)
وبسایت
:) :( ;) :D ;)) :X :? :P :* =(( :O @};- :B /:) :S
نظر خصوصی
مشخصات شما ذخیره شود ؟ [حذف مشخصات] [شکلک ها]
کد امنیتیرفرش کد امنیتی

نظرات ارسال شده

ممکن است به این موارد نیز علاقه مند باشید:

پخش کننده

786

جداکننده


افزونه های کمکی

اگر مرورگر شما دارای افزونه های کافی برای نمایش امکانات صوتی و نمایشی این وبلاگ نیست.برای این منظور افزونه های زیر را دریافت و نصب کنید
Adobe Flash Player For:

Version:29.0.0.140 pass:soft98.ir

Adobe Flash Player For:

Version:29.0.0.140 pass:soft98.ir

تبادل لگو

وبلاگ شخصی هادی فرهنگ دوست
لوگوی ما برای تبادل لوگو





رتبه الکسا

عضویت سریع

نام کاربری :
رمز عبور :
تکرار رمز :
ایمیل :
نام اصلی :
کد امنیتی : * کد امنیتیبارگزاری مجدد